البته اين در صورت عدم اطمينان است امّا اگر علم و اطمينان به صدق ادّعاى صبّى داشتيم و مطمئن شديم كه دروغ نمىگويد ، سرقت نكرده ، بلكه كار كرده و مال را به چنگ آورده ، اجتناب مستحب نيست . و اين جهت اختصاص به صبى هم ندارد ، بلكه بطور كلّى هر انسانى كه بى مبالات است و از حلال و حرام پرهيزى ندارد و ما احتمال مىدهيم كه اموال او مخلوط به حرام باشد ، اجتناب از مال او بهتر است . پس اين روايت هم ردّ بر نظريّهء مشهور نشد . : قوله : و كيف كان : برگرديم به تفصيلى كه ذكر شد ، و مجدّدا بگوئيم : قول به تفصيل خيلى باطل است . : قوله : نعم : سوّمين سخن از مرحوم صاحب رياض است « 1 » : جناب ايشان همان تفصيل را داده و فرموده : نسبت به اشياء حقير معاملهء صبى جايز است ، منتها يك قيدى هم افزوده و آن اينكه : در صورتى صحيح است كه صبّى صرفا آلتى بيش نباشد كه از سوى ولىّ و كسى كه اهليّت تصرّف دارد نصب شده باشد [ يعنى حتّى در اشياء حقير ، از خود اظهار نظرى ندارد و دقيقا قيمتى را كه ولىّ او در اختيار او گذاشته همان را بيان كرده و متاع را به مشترى مىدهد و پول را هم گرفته و در دخل پدر مىاندازد . ] و براى اين مطلب به سيرهء مستمره استدلال كرده و فرموده : در طول تاريخ پيوسته چنين بوده كه در اشياء حقير آن هم با كيفيّتى كه ذكر شد به بچّه‌ها هم مراجعه مىشد . : قوله : و فيه : مرحوم شيخ در ردّ اين استدلال مىفرمايد : اين گونه سيره‌ها ارزشى ندارد ،

--> ( 1 ) رياض المسائل ، ج 1 ، ص 511 .